Programi i Qeverisjes Vendore në Shqipëri (LGPA) inkurajon dhe lehtëson rritjen e ekonomisë vendore në bashkitë partnere për të rritur investimet, për të krijuar vende të reja të punës, për të rritur të ardhurat me synimin kryesor zgjerimin dhe zhvillimin e të ardhurave nga taksat vendore. LGPA ofron edhe asistencë teknik si dhe trajnim në vendin e punës për personelin e bashkive partnere në një sërë çështjesh vendore, përfshirë vjeljen e taksave, menaxhimin e pronave, buxhetimin, prokurimin, dhe ofrimin e shërbimeve me qëllim përmirësimin e efikasitetit të menaxhimit ndërkohë që krijon një mjedis miqësor investimesh për biznesin.

Arritjet kryesore janë realizuar në tre Komponentët e Projektit: Rritja e Ekonomisë Vendore, Qeverisja Vendore, dhe Angazhimi i Sektorit Privat dhe Shoqërisë Civile. Më poshtë jepet një përmbledhje e këtyre arritjeve.

Komponenti 1: Rritja e Ekonomisë Vendore. Nën këtë komponent të parë, LGPA po lehtëson rritjen e ekonomisë vendore në bashkitë partnere. Të gjitha bashkitë partnere kanë krijuar Komitetet e Zhvillimit të Ekonomisë Vendore dypalëshe me përfaqësim nga të gjithë aktorët e interesuar, përfshirë këtu përfaqësues nga sektori publik, sektori privat si dhe shoqëria civile. Komitetet e Rritjes së Ekonomisë Vendore kanë hartuar një vizion strategjik për zhvillimin e ardhshëm ekonomik për bashkitë e tyre si dhe përcaktuan përparësitë për veprimet e menjëhershme në kontekstin e një plani afatshkurtër të zhvillimit ekonomik. Komitetet kanë evidentuar edhe mundësitë për përmirësim të menjëhershëm të shërbimeve publike me qëllim tërheqjen e investimeve. Planet e veprimit përditësohen çdo vit për të pasqyruar punën e realizuar në secilën bashki partnere dhe për të rishqyrtuar përparësitë për vitin pasardhës.

Veprimtaritë e Komponentit 1 gjatë Vitit 1 dhe 2 kanë përfshirë rritjen e ndërgjegjësimit dhe ndërtimin e kapaciteteve në kuadër të ligjit për huamarrjen vendore, i cili u miratua dhe hyri në fuqi në muajin shkurt të vitit 2008. Aftësitë praktike dhe ndërgjegjësimi në lidhje me ligjin e ri të huamarrjes u përçuan tek përfituesit me anë të një sërë seminaresh dhe trajnimesh. Më shumë se 100 punonjës të bashkive dhe drejtues të tyre u ndërgjegjësuan si për përparësitë ashtu edhe për rreziqet e mundshme që dalin kur bashkitë marrin hua nga sektori privat apo banka të ndryshme.

Si rezultat i seminareve dhe ndihmës në dokumentimin e projekteve nga LGPA, disa bashki kanë arritur të formulojnë projekte të mundshme zhvillimi si dhe të mundësojnë një interes të madh financiar nga bankat. Deri në muajin maj 2010, dy bashki partnere, Bashkia e Fushë-Krujës dhe Bashkia e Korçës, kanë arritur marrëveshje huaje me dy banka tregtare për përmirësimin e infrastrukturës në qytetet e tyre. Përveç kësaj, janë edhe 7 bashki të tjera në procesin e miratimit të huave për bashkitë.

Në fushën e planifikimit urban, LGPA ka ndihmuar Bashkinë e Kukësit dhe Bashkinë e Fushë-Krujës për hartimin e planeve mbarë-qytetëse rregulluese urbane. Në të dy këto qytete, planet janë miratuar nga këshilli bashkiak dhe tashmë po presin miratimin në nivel kombëtar.

Janë kryer edhe disa studime urbane të pjesshme. Në qytetin e Fierit, asistenca e Programit LGPA u përqendrua në përgatitjen e një plani zbatimi, në përputhje me planin rregullues ekzistues urban, për zhvillimin e qendrës së transportit, (Parku i Transportit), si një gjenerues i zhvillimit ekonomik për qytetin. Në qytetin e Kukësit, u hartua një projekt për një propozim të financueshëm zhvillimi për rindërtimin e tregut industrial të qytetit. Në qytetin e Korçës, u hartua një plan urban për ri-ndërtimin e stadiumit ekzistues me qëllim zgjerimin e tij për ta bërë atë një "Planet Sportesh" me cilësi olimpike, në të cilin janë parashikuar një sërë mjedisesh sportive. Ky studim u paraqit nga Bashkia e Korçës në Panairin "Expo Real" në Gjermani në vjeshtën e vitit 2008. Në qytetin e Fushë-Krujës, u krye një studim fizibiliteti për ngritjen e një tregu shumice për frutat dhe perimet. Së fundi, në qytetin e Gramshit, u realizua një studim fizibiliteti për thertoren e qytetit.

Miratimi mjedisor për zgjerimin e "vijës së verdhë" në qytetin e Lezhës u sigurua në shkurt të vitit 2009 nga zyra qendrore e Ministrisë së Mjedisit si dhe nga zyra rajonale e po kësaj ministrie, si rezultat i një studimi të financuar nga LGPA për ndikimin mjedisor. Miratimi i vijës së verdhë ishte një kusht i nevojshëm për fillimin e një studimi të plotë dhe të gjithanshëm për Planin Rregullues Urban për këtë qytet dhe që do të financohet me një grant nga qeveria italiane.

Partneriteti Publik-Privat është një mundësi e shkëlqyer për sektorin publik dhe atë privat për të bashkëpunuar për arritjen e qëllimeve me përfitim të ndërsjellë dhe që nxit zhvillimin ekonomik dhe/ose përmirësimin e shërbimeve publike. Programi LGPA ka mbështetur zhvillimin e partneriteteve publik-privat në disa bashki partnere. Bashkia e Korçës ka nisur një partneritet të tillë për ndërtimin e një kompleksi rezidencial me hapësira për përdorim të gjithanshëm (përfshirë këtu edhe strehimin e të pastrehëve të regjistruar në këtë qytet) si dhe me hapësira për dyqane dhe shërbime tregtare. Bashkia do të kontribuojë me një sipërfaqe toke prej 40,000 m2 për këtë projekt dhe si shpërblim do të marrë apartamente banimi që do të përdoren për strehimin e familjeve të pastreha. Po ashtu, Bashkia e Korçës vuri në zbatim partneritetin publik-privat për organizimin e Karnavalit të Dimrit në vitin 2010. Përveç kësaj, edhe tre qytete, si Librazhdi, Gramshi dhe Fieri, organizuan ditën e pastrimit të të gjithë qytetit në bashkëpunim me bizneset vendase dhe grupet e qytetarëve.

Në disa qendra turistike, Programi LGPA po mbështet ngritjen e Zyrave të Informacionit Turistik (ZIT), në formën e partneriteteve publik-privat duke ndërthurur pjesëmarrjen e bashkisë dhe industrisë së turizmit. Në tetor të vitit 2009, në Pogradec u hap një zyrë e informacionit turistik në bashkëpunim me agjencinë e reklamave "Çelësi" sh.p.k. Në mars të vitit 2010, po kjo agjenci dhe Bashkia e Shkodrës bashkëpunuan për të ngritur një zyrë të informacionit turistik në këtë qytet. Agjencia tjetër e reklamave, "Step" bashkëpunoi me Bashkinë e Korçës për hapjen e zyrës së informacionit turistik në janar të vitit 2010. Programi LGPA po punon edhe me Bashkinë e Lezhës dhe Bashkinë e Elbasanit për hapjen e zyrave të informacionit turistik.

Komponenti 2: Qeverisja Vendore. Programi LGPA po ofron asistencë teknike dhe trajnim në vendin e punës në 10 bashkitë partnere për një sërë çështjes, përfshirë këtu regjistrimin e bizneseve, prokurimin publik, teknikat e planifikimit me pjesëmarrje, administrimin e taksave, administrimin e pronave, dhe përmirësimin e shërbimeve.

Në lidhje me regjistrimin e biznesit, Programi LGPA ka blerë dhe instaluar pajisje kompjuterike dhe komunikimi si dhe programet përkatëse për tre zyrat e Qendrës Kombëtare të Regjistrimit (QKR) në Lezhë, Pogradec dhe Vlorë. Përveç kësaj, Programi LGPA ka kryer një sërë seminaresh për personelin tatimor dhe financiar të 10 bashkive partnere, me qëllim informimin e tyre në lidhje me llojet e të dhënave që ofrohen nga zyrat e QKR-së si dhe për ndryshimet procedurat vendore të regjistrimit dhe administrimit të taksave që kanë ardhur si rezultat e prezantimit të procedurave të Qendrës Kombëtare të Regjistrimit. Në faqen tonë të internetit mund të shkarkohet manuali i trajnimit me titull "Trajnimi për Kuadrin Ligjor dhe Rolin e Qendrës Kombëtare të Regjistrimit (QKR)".

Për punonjësit dhe operatorët ekonomikë të të gjitha bashkitë partnere u kryen trajnime me dy pjesë në lidhje me ndryshimet në ligjin shqiptar të prokurimit dhe në procedurat përkatëse të këtij ligji si dhe për zbatimin e sistemit të ri të prokurimit elektronik. Në faqen tonë të internetit mund të shkarkohet manuali i trajnimit me titull "Materiale të Trajnimit të Prokurimit Publik".

LGPA organizoi dhe realizoi seminare trajnimi në vjeshtën e vitit 2008 për personelin e bashkive në lidhje me administrimin e taksave. Kursi i trajnimit u përqendrua në përmirësimin nga drejtoritë e taksave të ligjit në fuqi për taksat si dhe rritjen e kapacitetit të tyre për parashikimin e të ardhurave vendore nga taksa dhe tarifa të ndryshme vendore. Në janar 2009 u botua manuali për administrimin e taksave vendore, "Udhëzime për Administrimin e Taksave dhe Tarifave Vendore" dhe mund të shkarkohet nga faqja jonë në internet.

Programi LGPA instaloi pajisje dhe programe kompjuterike me vlerë mbi 370,000 dollarë amerikanë për drejtoritë e taksave në bashkitë partnere. Programi i ri kompjuterik (softueri) i mundëson bashkive administrimin më efikas dhe të efektshëm të shërbimeve dhe vjeljes së taksave që, nga ana tjetër, do të sjellë si rezultat më shumë të ardhura për qytetin si dhe shërbime më të mira për qytetarët e tij.

Për pesë bashki partnere (Shkodra, Lezha, Fieri, Korça dhe Pogradeci) u realizuan broshura dhe fletëpalosje të veçanta për secilën bashki në lidhje me taksat dhe tatimet. Tre fletëpalosjet dhe broshura e realizuar për secilin qytet japin hollësi për detyrimet tatimore vendore për bizneset dhe qytetarët si dhe ofrojnë informacion për bizneset në lidhje me kontabilitetin dhe bilancet e tyre.

Në muajin nëntor 2009, u organizuan seminare rajonale për 65 bashki në bashkëpunim me Ministrinë e Financave për buxhetimin afatmesëm. Trajnimi u përqendrua në rritjen e aftësisë së bashkive për përmbushjen e detyrimeve të reja ligjore për hartimin e buxheteve afatmesme, përfshirë këtu hartimin e parashikimeve për të ardhurat dhe shpenzimet dhe përdorimin e formateve dhe shablloneve të reja të buxhetimit afatmesëm. U hartuan plane të investimeve kapitale për Bashkinë e Korçës dhe Bashkinë e Gramshit me asistencën e Programit LGPA.

Në muajin shkurt 2009 u botua "Manuali i Menaxhimit të Pronave", në të cilin jepen teknika me referencat përkatëse ligjore, nocionet bazë si dhe udhëzime procedurale për t'u ndjekur nga punonjësit e bashkisë në procesin e administrimit të pronave. Ky manual mund të shkarkohet nga faqja jonë e internetit në faqen e botimeve. Manuali përfshin edhe regjistrin e pronave, një mjet për bashkitë për të hartuar me saktësi inventarin e pronave të bashkisë si dhe për të kontrolluar herë pas here të dhënat për secilën pronë.

Përveç kësaj, Programi LGPA ofroi asistencë teknike për pesë bashki (Gramshin, Korçën, Lezhën, Librazhdin dhe Pogradecin) për hartimin e skedarëve të plotë të pronave për të gjitha pronat e transferuara së fundi si dhe për të kryer verifikime në terren duke i mundësuar atyre regjistrimin e pronave në Zyrën e Regjistrimit të Pasurive të Paluajtshme. Po ashtu, Programi LGPA i ofroi asistencë teknike këtyre bashkive për ngritjen e sistemit të Menaxhimit të Pronave me sistemit elektronik satelitor GIS, në të cilin evidentohen pronat e bashkisë që janë të disponueshme për qëllime ekonomike (si dhënie me qira, shitje, koncesione, partneritet publik-privat, etj.). Katalogët e pronave po përdoren nga bashkitë për të tërhequr investues të mundshëm dhe për të përmirësuar strategjitë e administrimit të pronave të tyre.

Janë kryer edhe audite të efikasitetit të energjisë në dy ndërtesa në pronësi të Bashkisë së Korçës (në shtëpinë e personave me aftësi të kufizuara dhe në një shkollë publike) si dhe në një kopsht në Bashkinë e Lezhës. Auditet evidentuan nevojën për përmirësime të infrastrukturës me kosto të mirë për këto ndërtesa, për të cilat do të ulen kostot e energjisë elektrike dhe do të përmirësohet rehatia në këto ndërtesa.

Për përmirësimin e ofrimit të shërbimeve, Programi LGPA po punon me bashkitë partnere për të përmirësuar shërbimet e mbetjeve të ngurta si dhe ato të ujësjellësit dhe kanalizimeve. Bashkia e Gramshit dhe ajo e Librazhdit po marrin aktualisht asistencë teknike për hartimin e Planeve të Përmirësimit të Shërbimeve për sektorin e mbetjeve të ngurta. Programi LGPA ofroi asistencë për hartimin e planeve të biznesit për Landfillin e Bushatit si dhe për ndërmarrjet e ujësjellësit në Fier dhe Lezhë. Përveç kësaj, u realizua trajnimi për shërbimin ndaj klientit për ndërmarrjet e ujësjellësit, për ato të mbledhjes së mbeturinave, si dhe për administratën e bashkive në të dhjetë bashkitë partnere në vitin 2010 me qëllim përmirësimin e komunikimit dhe ndërveprimit me konsumatorët.

Me anë të trajnimeve dhe asistencës teknike të shtjelluar më sipër, komponenti i qeverisjes vendore është rritur dhe zhvilluar ndjeshëm në sajë të përpjekjeve të Programit LGPA të ndërmarra nën komponentit e rritjes së ekonomisë vendore. Përmirësimi i procedurave të prokurimit do të rrisë transparencës me qëllimin përfundimtar të uljes së kostos të përfitimit të mallrave dhe shërbimeve të prokuruara. Me anë të praktikave më të mira të administrimit të pronave, bashkitë mund të evidentojnë pronat që mund të jepen me qira apo të shiten tek investuesit e sektorit privat me qëllim përmirësimin e tyre. Përmirësimi i vjeljes së taksave i mundëson bashkive të rrisin të ardhurat e tyre për rritje më të madhe të ekonomisë vendore. Më shumë të ardhura nga administrimi më i mirë i pronave si dhe vjelja e taksave u mundëson bashkive partnere përmirësimin e cilësisë dhe efikasitetit të shërbimeve që u ofrojnë bizneseve dhe qytetarëve dhe kthimin e qyteteve të tyre në mundësi më tërheqëse për investues të mundshëm dhe bizneset.

Komponenti 3: Angazhimi i Sektorit Privat dhe Shoqërisë Civile. Bashkitë partnere të Programit LGPA po forcojnë përfshirjen e grupeve të shoqërisë civile dhe biznesit në procesin e qeverisjes vendore. Kjo është filluar me përfshirjen e sektorit privat dhe shoqërisë civile në komitetet e rritjes së ekonomisë vendore, në ngritjen e mekanizmave të pjesëmarrjes në hartimin e buxhetit, në planifikimin urban, në ofrimin e shërbimeve dhe në hartimin e materialeve promovuese dhe informative të qeverisjes vendore.

Në Fier, Fushë-Krujë, Kukës, Pogradec dhe Shkodër, mendime dhe opinione të tjera nga sektori i biznesit u përftuan me anë të vëzhgimeve të opinionit të biznesit. Rezultatet e këtyre vëzhgimeve u mundësuan bashkive, anëtarëve të komiteteve të zhvillimit të ekonomisë vendore dhe Programit LGPA të kuptojnë më mirë se si e shohin bizneset ekonominë e qytetit të tyre dhe rrugët e mundshme për përmirësimin e tij. Në faqen tonë të internetit mund të shkarkohen raportet për këto vëzhgime.

Janë ngritur disa mekanizma për të përmirësuar komunikimin midis administratës së bashkisë dhe qytetarëve. Këto mekanizma janë faqet zyrtare të internetit të bashkive, zyrat e informimit publik, mjetet monitoruese, si dhe fletëpalosjet dhe broshurat. Uebsajtet u realizuan në ato bashki partnere që nuk kanë patur më parë mundësi dhe aftësi teknike për të mundësuar praninë e tyre në internet. Këto bashki ishin Gramshi, Pogradeci, Librazhdi dhe Fushë-Kruja. Në Bashkinë e Fushë-Krujës u ngrit edhe zyra e informimit publik. Broshura dhe fletëpalosje për taksat u realizuan për Bashkinë e Fierit, atë të Lezhës, Korçës, Pogradecit dhe Shkodrës. Së fundi, u krijuan mjetet monitoruese për të vlerësuar arritjet e bashkive partnere në zbatimin e përparësive vendore, përfshirë këtu Fierin (zbatimin e planit strategjik) dhe Kukësin e Korçën (zbatimi i buxhetit vjetor).

Në Korçë dhe Pogradec u ngritën shoqatat e biznesit të vogël, kurse në Lezhë, Librazhd dhe Elbasan përpjekjet për ngritjen e këtyre shoqatave janë ende në vazhdim. Shoqatat e Biznesit të Vogël po punojnë me bashkitë dhe drejtoritë rajonale të tatimeve për të zgjidhur çështjet me të cilat përballet biznesi i vogël, për të përmirësuar bashkëpunimin si dhe për të ulur informalitetin.

Programi LGPA ka vazhduar me "Vëzhgimin e Qeverisjes Vendore", një vëzhgim në rang kombëtar të kryer nga Instituti për Kërkime dhe Alternativa Zhvillimi (IDRA). Vëzhgimi është kryer dy herë në 10 qytetet partnere të Programit LGPA si dhe në 10 qytete të tjera për të krahasuar gjetjet. Ky vëzhgim është kryer në pranverën e vitit 2008 dhe në atë të vitit 2009. Në pranverën e vitit 2011 do të kryhet vëzhgimi përfundimtar. Rezultatet e vëzhgimit ndihmojnë Programin LGPA dhe bashkitë të matin përmbushjen e pritshmërive të qytetarëve si dhe të ndihmojnë në evidentimin e burimeve për trajtimin e problemeve më të mëdha të këtyre bashkive dhe qytetarëve të tyre.

Së fundi, nën programin e granteve të vogla të Programit LGPA, janë dhënë 25 grante me vlerë mbi 476,000 dollarë amerikanë deri në prill të vitit 2010. Grantet janë përdorur për të nxitur bashkëpunimin/partneritetet midis qeverisjes vendore dhe sektorit privat ose organizatave të shoqërisë civile si dhe për të mbështetur zhvillimin e ekonomisë vendore në bashkitë partnere.

Nisma Gjithëpërfshirëse. Konferenca e parë e Praktikave më të mira u organizua në 17-18 shtator 2009, me bashkëfinancim nga Shoqata e Bashkive të Shqipërisë dhe Universiteti Polis. Përfaqësues nga 65 bashkitë e vendit, komunat, organizatat jo-qeveritare, zyrtarë të pushtetit qendror, donatorë ndërkombëtarë dhe aktorë të tjerë të interesuar u mblodhën për Konferencën e Praktikave më të Mira 2009 për t'u njohur dhe për të mësuar nga praktikat më të mira të realizuara tashmë nga pushteti vendor në Shqipëri. Konferenca u mundësoi njësive të pushtetit vendor të evidentonin arritjet e tyre më të fundit si dhe për të përhapur teknikat e tyre të përmirësuar, duke inkurajuar kështu njësitë e tjera të qeverisjes vendore të vinin në zbatim praktika të ngjashme në territoret e tyre për të përmirësuar cilësinë e qeverisjes vendore. Materialet e Konferencës u përpiluan në një botim, versioni elektronik i të cilit mund të shkarkohet në faqen tonë të internetit.