Raporti prezanton rezultatet përmbledhëse të një sondazhi të qytetarëve në nivel bashkie mbi punën e qeverisjes vendore të autorizuar nga projekti i LGPA/ USAID në Shqipëri. Sondazhi u krye nga Instituti për Kërkime dhe Alternativa Zhvillimi (IDRA). Sondazhi i Qeverisjes Vendore u realizua gjatë muajit prill 2008 dhe konsistoi në një kampion të rastësishëm prej 4,774 qytetarësh shqiptarë. Sondazhi kishte dy komponentë:

Në këtë raport, rezultatet prezantohen për secilin kampion: bashki të përzgjedhura dhe ato kontroll (krahasuese). Në këtë mënyrë, krahasimet mund të bëhen ndërmjet kampionit të bashkive të përzgjedhura dhe atij të bashkive kontroll, si edhe ndërmjet vetë bashkive të përzgjedhura.        

Njësitë e pushtetit vendor në të gjithë Shqipërinë po vënë në zbatim praktika të sofistikuara dhe novatore për të përmirësuar si cilësinë ashtu edhe sasinë e shërbimeve që i ofrojnë qytetarëve dhe bizneseve të tyre. Gjatë viteve të fundit, njësitë e pushtetit vendor në Shqipëri kanë shfrytëzuar mundësinë që u është dhënë nga decentralizimi më i madh për të përmirësuar punën e tyre dhe për të ofruar shërbime më të mira. Pavarësisht vështirësive të klimës ekonomike, njësitë e pushtetit vendor kanë përmirësuar qeverisjen e tyre nëpërmjet administrimit më të mirë të taksave, zbatimit të proceseve të planifikimit me pjesëmarrje, menaxhimit më të përparuar financiar, rritjes së monitorimit, planifikimit më të mirë urban dhe transparencës më të madhe.

Rastet studimore të përfshira në këtë botim të Praktikave më të Mira të Bashkive 2009 është një shembull i përqasjes novatore të përdorur nga njësitë e pushtetit vendor në Shqipëri për të përmirësuar cilësinë e jetës. Ashtu siç e tregojnë edhe rastet studimore, këto teknika po vihen në zbatim me dhe pa mbështetjen e donatorëve të huaj. Por, pavarësisht burimit të financimit, të gjitha praktikat më të mira janë mbëshetur kryesisht në burimet financiare dhe njerëzore të njësive të pushtetit vendor si dhe kanë përdorur ekspertizën teknike që disponohet në vend. Me vullnet politik, njësitë e pushtetit vendor kanë kapacitetit të përmbushin qëllimet e tyre.

This bulletin is designed to inform the citizens of Korça and local actors about the expenditures and activities of Korça municipality aiming at the improvement of good governance policies and transparency in policy-making.

Qyteti i Korçës shtrihet në pjesën juglindore të Shqipërisë dhe është një nga qëndrat më të njohura të kësaj pjese. Korça ngrihet në një lartësi mesatare prej 850m mbi nivelin e detit. Ajo kufizohet në veri me qytetin e Pogradecit i cili ndodhet 41 kilometra, në jug me qytetin e Ersekës, 45 kilometra, në lindje me Bilishtin, 27 kilometra, dhe në perëndim me Skraparin. Qyteti i Korçës ndodhet 181 kilometra nga kryeqyteti i vendit, Tirana. Ajo ka një pozitë të favorshme gjeografike pasi ndodhet në rrugët tregëtare që lidhin Shqipërinë me Maqedoninë (47km) dhe Greqinë (35km). Klima e saj është e karakterit kontinental, me dimër të ftohtë dhe me një rritje të theksuar të temperaturës gjatë verës

Si një qytet i vjetër nga pikëpamja e moshës, ajo prezanton vlera të mëdha historike dhe kulturore, ku përmenden në mënyrë të veçantë arkitektura, urbanistika, monumentet e kulturës dhe të artit. Vitet e fundit Korça konsiderohet si “Qyteti i Festave”, për numrin e madh të aktiviteteve dhe pjesëmarrjes në to, duke promovuar trashëgiminë kulturore dhe duke e pasuruar atë me elemente të rinj.

Sektori i turizmit është përcaktuar si një sektor prioritar për zhvillimin ekonomik të bashkisë Himarë. Si i tillë ai ka vëmendjen kryesore të bashkisë e cila konkretizohet me investime për të përmirësuar infrastrukturën dhe shërbimet publike, për të përmirësuar informacionin dhe shërbimet e tjera ndaj turistëve dhe qytetarëve. Gjithashtu puna e bashkisë mund të konsiderohet si një mbështetje e fuqishme ndaj sektorit të biznesit të lidhur me turizmin që gradualisht pritet të shndërrohet në një sektor të fuqishëm fitimprurës për të gjithë zonën e Himarës.

Materiali që po ju paraqesim është pjesë e punës për përmirësimin e informacionit dhe komunikimit me turistët, bizneset dhe qytetarët në bashkinë e Himarës. Ai u përgatit nga Agjencia Rajonale e Zhvilllimit Fier dhe bashkia Himarë në kuadrin e asistencës së Programit të Qeverisjes Vendore në Shqipëri LGPA – financuar nga USAID.

Gjetjet e vrojtimit do t’i shërbejnë bashkisë Himarë për të përmirësuar punën në planifikimin dhe realizimin e shërbimeve publike dhe ndaj qytetarëve si dhe shpresojmë që ky publikim dhe aktivitetet e tjera të ndërmarra për njohjen e tij të arrijnë tek bizneset turistike për të ndikuar në përmirësimin e larmishmërisë, kushteve dhe cilësisë së fjetjes, ngrënies dhe aktiviteteve e mundësisve të tjera për argëtim dhe çlodhje.

Qarku i Fierit shtrihet në pjesën jug-perëndimore të Shqipërisë. Kufizohet nga veriu me Qarkun e Durrësit, në veri-lindje me Qarkun e Elbasanit, në lindje me Qarkun e Beratit, në jug me Qarkun e Vlorës dhe në perëndim me detin Adriatik. Sipërfaqja e tij është 1.887 km2, ndërsa popullsia 484.438 banorë. Popullsia në zonën urbane përbëhet nga 194.191 banorë, kurse në zonën rurale nga 290.227 banorë. Përbëhet nga tre rrethe: Fier, Lushnje dhe Mallakastër. Ka 6 bashki (qytete), 36 komuna dhe 276 fshatra.

Profili ekonomik i këtij rajoni paraqet një raport të ekuilibruar midis prodhimit dhe konsumit. Kjo zonë e cilësuar në të gjitha kohërat si “hambari i Shqipërisë”, mbart në vetvete kapacitete të tilla prodhuese që dëshmohen që në kohët antike me të gjitha llojet bimësisë së kultivuar drurëve frutorë, vreshtarisë, ullishtave, bletarisë, shpendëve dhe gjedhëve të imëta e të trasha.Tregjet e këtij rajoni janë të mbushura me prodhime të bollshme stinore dhe bëhen ndërkohë edhe furnizuesit kryesorë të tregjeve të tjerë të rajoneve fqinjë. Lidhjeve harmonike të klimës me begatinë e tregut të bollshëm e të freskët stinor, i shtohet edhe bashkekzistenca harmonike fetare e komuniteteve të ndryshëm të banorëve që jetojnë e punojnë në këtë rajon.

Shoqëria Ujësjellës-Kanalizime Fier ishte një nga shoqëritë e para ujësjellës-kanalizime në Shqipëri që u përzgjodh për zbatimin e një Programi për Pjesëmarrjen e Sektorit Privat. Objektiva kryesore e zhvillimit nga ana e Ministrisë së Punëve Publike, Transportit e Telekomunikacionit nën atë Program,iI cili u realizua me mbështetjen financiare të Bankës Botërore, ishte zbatimi i një kontrate menaxhimi me skemë pagese me motivim, që përfshinte disa qytete. Kjo bëhej me qëllim përmirësimin e shërbimeve të furnizimit me ujë dhe kanalizimeve dhe arritjen e qëndrueshmërisë financiare në shoqëritë pjesëmarrëse në atë kontratë, që ishin Durrësi, Fieri, Lezha e Saranda.

Në gusht të vitit 2003, ndërmjet qeverisë shqiptare dhe operatorit privat Berlinëasser Gmbh, u nënshkrua një kontratë menaxhimi për Shoqërinë Ujësjellës-Kanalizime Fier, e financuar nga Banka Botërore. Në atë datë, Kontraktori Menaxhues mori përgjegjësi të plotë për administrimin e menaxhimin e katër shoqërive të sipërpërmendura.

Ky katalog i përgatitur me asistencën e Projektit të USAID për Qeverisjen Vendore në Shqipëri është një tentativë e parë drejt një menaxhimi më efektiv të aseteve të Bashkisë Gramsh. Ne besojmë se ai do te jetë një mjet i domosdoshëm në promovimin e mundësive ekonomike lokale, tërheqjen e investimeve vendase dhe të huaja në territorin që ne administrojmë, gjenerimin dhe rritjen e të ardhurave vendore si dhe një prezantues i mirë i mundesive që Bashkia Gramsh mund të ofrojë në drejtim të realizimit të partneriteteve publik – privat.

Pushteti vendor në Shqipëri ka filluar funksionimin prej mëse 15 vjetësh dhe pas reformës së decentralizimit të viteve 2000 ka arritur të konsolidohet si një pjesë e rëndësishme e pushtetit ekzekutiv në nivelin rajonal dhe lokal për ushtrimin efektiv dhe me efiçencë të funksioneve dhe shërbimeve publike. Në këtë kuptim decentralizimi është shoqëruar edhe me decentralizimin financiar dhe fiskal që ka sjellë një zhvendosje të fondeve publike drejt pushtetit vendor duke i dhënë këtij të fundit autoritet dhe autonomi në mbledhjen dhe shpenzimin e këtyre fondeve. Megjithëse decentralizimi financiar mbetet akoma në proces dhe sasia e fondeve publike në përdorim të pushtetit vendor është relativisht e ulët në krahasim me sasinë e fondeve publike në dispozicion të pushteteve vendore në vendet e tjera të rajonit të Ballkanit apo më gjerë, gjithsesi shqetësimi i publikut, komuniteteve dhe shoqërisë civile për mënyrën sesi shpenzohen dhe përdoren këto fonde publike nga ana e autoriteteve vendore është në rritje.

Kjo Guidë hartohet si një material udhërrëfyes mbi financat dhe buxhetin vendor që do ti shërbejë pikërisht anëtarëve të Komitetit të Monitorimit të Buxhetit Lokal (KMBL) për të rritur kapacitetet e tyre në monitorimin e procesit të buxhetit dhe të gjithë atyre elementëve të rëndësishëm për një menaxhim të mirë dhe transparent të fondeve publike duke pasur në vëmendje efektivitetin dhe eficencen në përdorimin e tyre.

Statusi i pushtetit vendor filloi të ndryshonte në muajin maj të viti 1998 me nënshkrimin e Kartës Evropiane të Pushtetit Vendor si dhe me hartimin dhe miratimin e Kushtetutës së re të Shqipërisë. Sipas Kushtetutës, Shqipëria është shtet unitar me dy nivele të pushtetit vendor: bashkia/komuna në nivelin e parë dhe qarku në një nivel më të lartë. Pushteti vendor në Shqipëri bazohet në parimin e decentralizimit të pushtetit dhe ushtrohet sipas parimit të autonomisë vendore.

Që nga viti 1998, u hodhën disa hapa të rëndësishëm për të krijuar njësitë autonome të pushtetit vendor me autoritetin e plotë për të administruar një pjesë të rëndësishme të sektorit publik. Modeli shqiptar i decentralizimit u formua edhe më tej në Strategjinë Kombëtare për Decentralizimin dhe Autonominë Vendore, e cila u miratua nga Qeveria qëndrore në vitin 2000.

.

Shqipëria aktualisht nuk ka një qendër kompleksi sportiv që të ofrojë veprimtari sportive dhe shërbime të plota fizioterapeutike. Kjo situatë është pjesërisht për shkak të faktit se gjatë 15 viteve të fundit, sporti dhe kultura nuk kanë qenë përparësi i politikave shtetërore.Fatmirësisht, qyteti i Korçës ka trashëguar një kompleks sportiv, i vetmi në vend. Ky kompleks u ndërtua gjatë periudhës 1975-1980, por aktualisht ai është jashtë funksionit dhe i papërdorshëm.

Bashkia, me ndihmën financiare nga Agjencia e Shteteve të Bashkuara për Zhvillimin Ndërkombëtar (USAID) ka përfunduar planin urban për këtë zonë, e cila lejon për ndërtimin e disa fushave sportive të atletikës; një stadium futbolli me përmasa olimpike; një stadium atletike; disa qendra stërvitore (palestra) për gjimnastikë, basketboll, volejboll, dhe peshëngritje, një pishinë të mbuluar, dy qendra fizioterapeutike, një hotel me 126 dhoma dhe me dy salla konferencash, të cilat do të ofrojnë shërbime për sportistët dhe sportdashësit, si dhe shumë ambiente dhe shërbime të tjera, përfshirë këtu restorantet, dyqanet sportive, parking, mjedise të gjelbëruara, etj.

Transferimi i funksioneve dhe kompetencave nga pushteti qendror në atë vendor është shoqëruar me mjetet e nevojshme financiare nga buxheti i shtetit ose me të drejtën për të gjeneruar të ardhura nga taksat dhe tarifat vendore. Aktualisht pushteti vendor ka një autonomi substanciale në lidhje me autoritetin dhe rolin për të gjeneruar të ardhura nga taksat dhe tarifat vendore. Taksat dhe tarifat vendore përbëjnë një burim të rëndësishëm financiar të buxhetit të pushtetit vendor.

Programi i Qeverisjes Vendore në Shqipëri (LGPA) po punon me dhjetë bashki në të gjithë Shqipërinë për të nxitur forcimin ekonomik lokal, përmirësimin e qeverisjes vendore, dhe forcimin e rolit dhe angazhimit të shoqërisë civile dhe të sektorit privat në zhvillimin lokal. LGPA ka për qëllim që të inkurajojë dhe të lehtësojë rritjen e punësimit, dhe të ardhurave, veçanërisht që të rrisë bazën e taksueshme në nivel lokal. LGPA ka siguruar asistencë teknike dhe trainim të vazhdueshëm për personelin e të gjitha bashkive të përfshira në projekt.

Programi i Qeverisjes Vendore në Shqipëri (LGPA) i USAID po asiston bashkitë e Korçës dhe të Pogradecit që të rrisin kapacitetet dhe të përmirësojnë menaxhimin e aseteve, në menyrë që të përmirësohen dhënia e shërbimeve publike nëpërmjet një proçesi me pjesmarrje të gjerë të qytetarëve në vendim-marrje.

Bashkia e Korçës ka zgjedhur të rrisë vlerën e aseteve publike për qëllimin e zhvillimit të tregut të ndërtimit si dhe përmirësimin e kushteve të strehimit për familjet në nevojë, duke zhvilluar një Projekt të Partneritetit Publik Privat për Zhvillimin e Tokës për Qëllime Tregu dhe Banesa Sociale, duke përdorur nje truall bashkiak i cili është transferuar në pronësi të saj kohët e fundit.

LGPA kryen një sondazh të përvitshëm në të gjitha bashkitë përfituese1 të programit të LGPA-së dhe në dhjetë bashki të tjera, jo përfituese të ndihmës së LGPA-së, të quajtura si bashkitë kontroll. Sondazhi i autorizuar nga projekti i LGPA/USAID në Shqipëri dhe i kryer nga Instituti për Kërkime dhe Alternativa Zhvillimi (IDRA) shërben për: (i) Matjen e nivelit të vlerësimit të qytetarëve ndaj shërbimeve të ofruara nga bashkia dhe ndaj performancës së përgjithshme të administratës vendore; (ii) Ndjekjen e progresit të bërë nga bashkitë gjatë viteve; (iii) Krahasim të rezultateve ndërmjet bashkive përfituese kundrejt atyre jo-përfituese.

Intervistat u realizuan gjatë periudhës Prill-Maj 2009. Ky është sondazhi i dytë i zhvilluar nga IDRA. Sondazhi i parë u krye gjatë muajit Prill 2008. Sondazhi i Bashkive 2009 konsistoi në një kampion të rastësishëm prej 4800 qytetarësh shqiptarë.

Përgatitja e Dokumenteve & Proçedurave Model për Realizimin e Suksesshëm të Huamarrjes Vendore erdhi si nevojë e disa prej stafeve teknike të njësive të qeverisjes vendore gjatë eksperiencës së tyre për realizimin e proçedurave të huamarrjes vendore. Që prej fillimit të tij në Shtator 2007, mbështetja e Programit të USAID-it për Qeverisjen Vendore në Shqipëri (LGPA) u fokusua jo vetëm në drejtim të sigurimit të një rritjeje të qëndrueshme në dhjetë bashkitë partnere të tij, por edhe në krijimin e modeleve të praktikave më të mira me qëllim lehtësimin e këtyre proçeseve në të gjithë Shqipërinë.

Në muajin prill 2009 LGPA realizoi dhe vuri në dispozicion të stafeve teknike të të gjitha bashkive dhe komunave në vend, një Manual për Huamarrjen Vendore, kopje të të cilave mund të shkarkohen nga faqja internetit e projektit LGPA www.lgpa.al. Në të njëjtën kohë LGPA asistoi pesë bashki në finalizimin e huave vendore dhe është duke punuar me pesë bashki të tjera për të përfunduar proçedurat e huamarrjes. Huaja e parë e disbursuar (në gusht 2010) i takon bashkisë Korçë e cila po i përdor fondet e marra me anë të kredisë për realizimin e investimeve në zonën këmbësore të qytetit si dhe për përmirësimin e infrastrukturës.

Udhëzuesi për Menaxhimin e Aseteve në Nivel Vendor u mundësua nga USAID. Ai u përgatit nga një grup pune i përbërë nga ekspertë ndërkombëtarë dhe shqiptarë të fushave të ndryshme. Më poshtë janë përmendur institucionet dhe individët që kontribuan në përgatitjen e këtij Udhëzuesi: Edlir Vokopola, Enea Hoti dhe Gentian Luniku nga Instituti për Kërkime Urbane dhe Hilary Mclellan dhe Gentian Selmani nga ARD Inc.

Udhëzuesi trajton çështje ligjore dhe proceduriale që kanë të bëjnë me përdorimin e aseteve vendore dhe është një botim plotësues i Manualit për Menaxhimin e Aseteve Vendore të publikuar nga LGPA në muajin mars të vitit 2009 dhe që trajtonte në mënyrë më të përgjithshme çështje që lidheshin me transferimin, hartografimin dhe regjistrimin e këtyre aseteve.

Taksa e pasurisë, veçanërisht taksa mbi ndërtesën, e cila aktualisht administrohet prej qeverisë vendore është burim të ardhurash për të jo mirë shfrytëzuar. Ndonëse Parlamenti rriti përqindjen e taksës së pasurisë që i kalon pushtetit vendor në 100% në vitin 2003, efiçenca e mbledhjes së taksave është e ulët: kjo taksë kontribuoi vetëm 5% në të ardhurat e veta të pushtetit vendor në 2007, ekuivalente me 3 dollarë amerikanë për person, ose rreth 0.1% e PBB-së. Kjo vjen si rezultat i shumë dobësive administrative për menaxhimin e kësaj takse, gjë e zakonshme në ekonomitë në tranzicion. Kjo është e dukshme në shumën e mbledhur: jo më tepër se 50% e asaj që pritet.

Studimi ekploron alternativa inovative të cilat mund të përdoren nga Njësitë e Qeverisjes Vendore, si instrumenta për përmirësimin e financave të tyre për të përballuar nevojat në rritje për investime në infrastrukturë. Bazuar në rezultatet paraprake të studimit, LGPA/USAID ka lançuar në katër bashki “Planet e Punës për Taksën e Pronës”, të krijuara për të përmirësuar administrimin e taksës së pronës dhe shkallën e grumbullimit të saj.

Manuali i Menaxhimit të Aseteve Vendore është ndërtuar si një manual praktik për NJQV-të në mënyrë që ato të përmirësojnë përmbushjen e shërbimeve dhe të maksimalizojnë të ardhurat duke ulur shpenzimet. Udhëzuesi përfshin një përmbledhje të kuadrit ligjor mbi të drejtat e qeverisjes lokale në fushën e menaxhimit të pasurive dhe ofron shembuj, modele dhe ndihmë të detajuar, që në tërësi përbëjnë të gjitha mjetet për të cilat ka nevojë NJQV për të menaxhuar me efektivitet asetet e saj. Përveç kësaj, Manuali përfshin një Inventar elektronik të Aseteve për tu mundësuar NJQV-ve të katalogojnë asetet e tyre të paluajtshme. Megjithëse ky Udhëzues përqëndrohet në pasuritë e paluajtshme, shumë nga parimet dhe praktikat e tij mund t’i aplikohen shumë mirë edhe menaxhimit të pasurive të luajtshme si automjete, sisteme të teknologjisë së informacionit dhe pajisje të tjera

Ky manual ka si qëllim të ndihmojë Bashkinë Fushë-Krujë dhe njësitë e tjera të qeverisjes vendore në ndërtimin dhe konsolidimin e marrëdhënieve të pushtetit vendor me publikun (komunitetin). Njësitë e qeverisjes vendore kanë përgjegjësi ndaj banorëve të tyre dhe institucioneve qëndrore përkatëse lidhur me spjegime apo raportime të punës së tyre. Komunikimi i jashtëm shkon përtej detyrimit ligjor. Një plan i mirë komunikimi përcakton dialogun midis bashkisë dhe qytetarëve, partnerëve apo institucioneve shtetërore për prioritetet, projektet dhe pozicionin politik. Aktorët kryesorë të cilëve i’u drejtohet komunikimi i jashtëm janë: Qeveria Qëndrore, Banorët, Institucionet homologe, Shoqata e Bashkive, Shoqata ose Organizata të tjera vendase apo ndërkombëtare me të cilat bashkëpunohet ose mund të vendoset bashkëpunimi si media etj.

Ndërtimi i marrëdhënieve të mira me publikun do ndikonte drejtpërdrejt në përmirësimin e qeverisjes vendore, në përmirësimin e efiçencës dhe efektivitetit të mbledhjes dhe përdorimit të të ardhurave nga taksat dhe tarifat vendore, në përdorimin efektiv të aseteve te bashkisë, në krijimin e një klime miqësore me biznesin, në inkurajimin e shoqërisë civile dhe të sektorit privat. Nëpërmjet mekanizmave të ndryshëm të buxhetimit me pjesëmarrje do të inkurajohen qytetarët në përfshirjen e tyre në vendosjen e prioriteteve, në vlerësimin e nivelit të shërbimeve publike dhe në rritjen e transparencës në përdorimin e fondeve publike.